Plak Nasıl Temizlenir? Adım Adım Bakım Rehberi

Vinil plağı temizleyen karbon fiber plak fırçası ve plağın dönüş yönü

Plak, doğası gereği toz toplayan bir ortam. Olukların derinliği mikron seviyesinde ve iğnenin izlediği yol tam olarak toz zerreciklerinin biriktikleri yer. Bu yüzden çoğu insanın “çizik” sandığı çıtırtıların büyük bölümü aslında kir. İyi haber şu: kirin çoğu geri döndürülebilir. Kötü haber ise yanlış temizliğin bıraktığı hasarın geri döndürülemez olması.

Bu rehberde plak temizliğini üç seviyede ele alıyoruz: her dinlemeden önceki kuru temizlik, arada bir yapılan ıslak temizlik ve makineyle derin temizlik.

Önce üç temel kural

Her zaman oluk yönünde hareket edin. Yani plak merkezine göre dairesel olarak. Olukları kesen — merkeze doğru ışınsal — hareketler tozu olukların içine iter ve mikro çizik bırakır.
Etikete su değdirmeyin. Kağıt etiket ıslandığında kabarır, lekelenir ve bir daha eski haline dönmez. Bu, plağın değerini doğrudan düşüren bir hasardır.
78'liklere alkol uygulamayın. Eski 78 devir kayıtların çoğu vinil değil şellak esaslıdır ve alkol şellakı çözüp plağı kalıcı olarak mahveder. Şüphedeyseniz sadece damatılmış su kullanın.

Seviye 1: Kuru temizlik (her dinlemeden önce)

Günlük rutin bu. Karbon fiber bir fırça hem yüzeydeki gevşek tozu alır hem de statik elektriği boşaltır — ki statik, tozu mıknatıs gibi çeken asıl suçludur.

Plağı tabla üzerinde döndürün (motor açık, iğne indirilmemiş).
Fırçayı yüzeye hafifçe temas ettirin — bastırmayın, kendi ağırlığı yeter.
2-3 tur döndükten sonra fırçayı yavaşça dışa doğru kaydırarak tozu plaktan çıkarın.
Fırçanın üzerinde biriken tozu her kullanımdan sonra temizleyin.

Bu işlem on saniye sürer ve iğnenizin ömrünü ciddi şekilde uzatır. İğne bakımı ve değişim zamanı için pikap iğnesi rehberimize göz atın.

Seviye 2: Islak temizlik (elde)

Yıllardır temizlenmemiş, ikinci elden gelmiş ya da görünür parmak izi olan plaklar için. Üç ayda bir ya da bir plak koleksiyonunuza ilk katıldığında yeterli.

Gerekenler

Damatılmış su — musluk suyu değil. Musluk suyundaki kireç ve mineraller kuruyunca oluklarda kalır ve durumu başladığınızdan kötü hale getirir.
Hazır plak temizleme solüsyonu ya da damatılmış suya karıştırılmış birkaç damla iyonik olmayan ıslatıcı (fotografçılıkta kullanılan wetting agent türü). Sabun, deterjan ve bulaşık ürünleri kullanmayın — içlerindeki parfüm ve nemlendirici katkılar oluklarda film bırakır.
Mikrofiber bez veya plak için üretilmiş keçe aplikatör. Kağıt havlu kullanmayın; selulozdur, aşındırır ve tüy bırakır.
Etiket koruyucu (yoksa plağı eğik tutup etikete su gelmesini engelleyin).

Adım adım

Önce kuru fırçayla gevşek tozu alın. Islak temizliğe kirli yüzeyle başlamak, kiri çamur haline getirmekten başka işe yaramaz.
Solüsyonu doğrudan plağa değil, aplikatöre uygulayın. Yüzeyin nemli olması yeterli, göl oluşturması gerekmez.
Oluk yönünde, hafif basınçla 3-4 tur döndürün.
Temiz ve kuru bir mikrofiberle yine oluk yönünde kurulayın.
Plağı dikey konumda, toz almayan bir yerde 10-15 dakika tamamen kurumaya bırakın.
Kesinlikle eski kağıt iç zarfına geri koymayın. Kağıt zarflar zamanla aşındırıcı hale gelir ve nem tutar. Antistatik HDPE ya da pirinç kağıdı iç zarf kullanın.

Seviye 3: Makineyle derin temizlik

Koleksiyonunuz büyüdükçe elde temizlik zahmetli hale gelir. İki ana makine tipi var:

Vakumlu makineler: Solüsyonu fırçayla oluklara işler, sonra bir vakum kolu sıvıyı kirle birlikte çeker. Elde temizliğin en büyük zaafını — çözülen kirin yüzeyde kalmasını — ortadan kaldırır.
Ultrasonik makineler: Plağı sıvı banyoda döndürürken yüksek frekanslı kavitasyonla olukların en dibindeki kiri söker. En etkili yöntem, aynı zamanda en pahalısı.

Tek tek alınan plaklar için makine yatırımı gereksiz olabilir; ancak düzenli olarak ikinci el plak alıyorsanız bir vakumlu makine kısa sürede kendini amorti eder.

Kesinlikle yapmayın

Musluk suyu. Kireç bırakır, kalıcıdır.
Bulaşık deterjanı, sabun, cam temizleyici. Katkı maddeleri oluklarda film oluşturur.
Kağıt havlu, kuşe kağıt, tişört. Hepsi mikro çizik bırakır.
Oluklara dik hareket. Kiri içeri iter.
78'liklerde alkol. Şellakı çözer.
Islak plağı çalmak. İğne nemli olukta çamur toplar, hem iğneye hem plağa zarar verir.

Temizlik kadar önemlisi: saklama

Doğru temizlenmiş bir plak yanlış saklanırsa altı ay içinde başa döner. Dikkat edilecekler:

Plakları dik saklayın, üst üste yığmayın. Yatay istif zamanla eğrilme (warp) ve kapak ezilmesi yaratır.
Çok sıkı dizmeyin; kapakların nefes alacak kadar boşluğu olsun.
Doğrudan güneş ışığı, kalorifer ve dış duvar komşuluğundan uzak tutun. İdeal ortam 18-22 °C ve %45-50 nem.
Dış kapağı PVC değil polietilen dış zarfla koruyun; PVC zamanla kapağa yapışabilir.

Sık sorulan sorular

Plak temizlemek için alkol kullanılır mı?

Vinil (33 ve 45 devir) plaklarda düşük oranda izopropil alkol yaygın olarak kullanılır ve genellikle sorun çıkarmaz. Ancak saf alkol asla uygulanmamalı, ve 78 devir şellak plaklarda hiçbir oranda kullanılmamalıdır. Emin değilseniz hazır plak solüsyonu en güvenli seçimdir.

Musluk suyu gerçekten zararlı mı?

Evet. Su buharlaşır ama içindeki kireç ve mineraller olukta kalır. Bu kalıntı zamanla sertleşir ve normal temizlikle çıkmaz. Sadece damatılmış su kullanın.

Ne sıklıkla ıslak temizlik yapmalıyım?

Düzenli kuru fırçalama yapıyorsanız yılda bir ya da iki kez yeterli. Yeni aldığınız her ikinci el plak için ise ilk dinlemeden önce bir kez mutlaka yapın.

Temizlik çizikleri giderir mi?

Hayır. Temizlik kiri, tozu ve parmak izini alır; fiziksel çizikler kalıcıdır. Bu yüzden plak alırken kondisyon derecesi kritiktir — kondisyon tablomuzda M, NM, VG+ ve VG derecelerinin ne anlama geldiğini açıkladık.

Yeni alınan sıfır plak temizlenmeli mi?

Evet, şaşırtıcı gelebilir ama yeni plaklarda pres kalıbından kalan ayırıcı madde ve fabrika kalıntısı bulunur. İlk dinlemeden önce bir kez ıslak temizlik ses kalitesinde fark yaratır.

Kısaca

Her dinlemeden önce karbon fiber fırça, yılda birkaç kez damatılmış su esaslı ıslak temizlik, antistatik iç zarf ve dik saklama. Bu dört alışkanlık, koleksiyonunuzun ömrünü onlarca yıl uzatır.