İkinci el plak, doğru seçildiğinde yeni basımından daha iyi ses verebilir ve çok daha uygun fiyatlı olabilir. Ama aynı albümün iki kopyası arasındaki fark, birinin keyifle dinlenmesi diğerinin cızırtıdan dinlenememesi kadar büyük olabilir. İyi haber: sürprizlerin çoğu satın almadan önce fark edilebilir.
Aşağıdaki 9 madde hem plakçıda elinizde tuttuğunuz bir plak hem de online bir ilan için geçerli.
1. Kondisyon notunu okuyun
Ciddi satıcılar plağı ve kapağı ayrı ayrı notlar. En yaygın ölçek Goldmine standardıdır: M (Mint), NM (Near Mint), VG+ (Very Good Plus), VG (Very Good) ve G (Good). Dinlemek ve koleksiyon için güvenli aralık VG+ ve üzeridir; VG bir plakta sessiz bölümlerde hafif cızırtı beklenir.
İlanda tek bir not görüyorsanız bunun plak için mi kapak için mi verildiğini sorun. Derecelerin ayrıntılı tanımları için kondisyon tablomuza bakabilirsiniz.
2. Yüzeye ışık altında bakın
Plağı yalnızca kenarından ve etiketinden tutun, doğrudan bir ışık kaynağının altında yavaşça çevirin.
- İnce, parlak çizgiler çoğu zaman sese yansımaz.
- Tırnağın takıldığı çizikler genellikle tık sesi ya da atlama olarak duyulur.
- Mat, grileşmiş bölgeler aşınmış oluk işaretidir; plak çok çalınmış ya da aşınmış bir iğneyle çalınmış olabilir.
- Parmak izi ve kir sizi korkutmasın; çoğu temizlikle gider.
3. Eğriliği (warp) kontrol edin
Plağı göz hizasına getirip kenarından bakın ya da pikapta yavaşça döndürün. Hafif bir dalgalanma çoğu pikapta sorun çıkarmaz. Belirgin eğrilikte ise ton kolu inip kalkar, iğne oluğu takip etmekte zorlanır ve ses dalgalanır.
4. Etikete ve merkez deliğe bakın
Merkez deliğin çevresindeki ince çizgiler (mil izleri) plağın çok çalındığını gösterir. Tek başına kusur değildir ama yüzeyi daha dikkatli incelemenizi gerektirir. Etikette kalem yazısı, çıkartma, yırtık veya su lekesi olup olmadığına da bakın; bunlar genellikle plağın notunda belirtilir.
5. Kapağı ve iç zarfı inceleyin
- Halka izi (ring wear): Plağın kapak içinde sürtünmesiyle oluşan dairesel aşınma.
- Dikiş açılması (seam split): Kapağın üst, alt veya yan kenarındaki açılma.
- Su hasarı, küf lekesi, yazı ve çıkartma.
- Eksik ekler: Poster, kitapçık veya baskılı iç zarf. Bazı baskılarda değerin önemli bir kısmı bunlardadır.
Kâğıt iç zarflar zamanla yüzeyi çizebilir. Satın aldıktan sonra plağı antistatik bir iç zarfa geçirmek iyi bir alışkanlıktır.
6. Hangi baskı olduğunu öğrenin
Aynı albümün ilk baskısı, sonraki basımları ve farklı ülke baskıları hem ses hem fiyat açısından farklıdır. Etiketteki katalog numarasını ve son parçayla etiket arasındaki boş alana kazınmış kodu (matrix/runout) Discogs'taki kayıtlarla karşılaştırarak elinizdeki baskıyı doğrulayabilirsiniz. Adım adım yöntem için ilk baskı rehberimize bakın.
7. Kokuya, toza ve küfe dikkat edin
Rutubetli bir ortamda kalmış plaklarda beyazımsı küf lekeleri ve belirgin bir rutubet kokusu olur. Yüzeydeki küf ve kir genellikle ıslak temizlikle çıkar; nasıl yapılacağını plak temizleme rehberimizde anlattık. Küf kapağa da sinmişse plağı temizlenene kadar diğer plaklarınızdan ayrı tutun.
8. Dinleyin ya da dinleme notu isteyin
Görsel kontrol her şeyi göstermez: bazı plaklar görünüşünden iyi çalar, bazıları kötü. Mağazada mümkünse birkaç parçanın başını ve sonunu dinleyin; iç oluklar aşınmaya en açık bölgedir. Online alışverişte satıcının plağı dinleyerek mi notladığını sorun. İlanlarda "visually VG, plays VG+" gibi notlar görmeniz bu yüzdendir.
Kendi iğneniz aşınmışsa iyi bir plak bile kötü çalabilir; pikap iğnesi rehberimiz bu konuda yardımcı olur.
9. Fiyatı kondisyonla birlikte değerlendirin
Aynı albümün NM ve VG kopyaları arasında fiyat farkı büyük olabilir. Dinlemek için alıyorsanız temiz bir VG+ kopya çoğu zaman en iyi fiyat-performanstır; koleksiyon için NM'ye yakın bir kopyayı beklemek daha mantıklıdır. Fiyatı belirleyen diğer etkenleri plak fiyatları yazımızda topladık.
Online alırken ek kontroller
- Plak ve kapak için ayrı kondisyon notu var mı?
- Fotoğraflar satılan kopyaya mı ait, yoksa genel albüm görseli mi?
- Katalog numarası ve baskı yılı yazıyor mu?
- Plak, kargoda kapağın dikişlerini açmaması için kapağın dışında mı paketleniyor?
- İade koşulları açıkça yazıyor mu?
Kısa kontrol listesi
| Kontrol | İyi işaret | Dikkat |
|---|---|---|
| Kondisyon notu | Plak ve kapak ayrı notlu, VG+ ve üzeri | Not yok veya tek not |
| Yüzey | Tırnağa takılmayan ince çizgiler | Tırnağa takılan çizik, mat bölge |
| Eğrilik | Düz veya hafif dalga | Belirgin bükülme |
| Kapak | Sağlam dikiş, az halka izi | Dikiş açılması, su hasarı |
| Baskı | Katalog numarası ve runout eşleşiyor | Baskı bilgisi yok |
| Koku | Nötr | Rutubet, küf |
Sık sorulan sorular
VG plak alınır mı?
Dinlemek için evet, özellikle nadir veya pahalı albümlerde. VG bir plakta hafif yüzey gürültüsü olur ama müziğin önüne geçmez. Sessiz pasajları bol klasik müzik ve caz kayıtlarında VG+ ve üzerini tercih etmek daha iyi sonuç verir.
Çizik plak temizlenince düzelir mi?
Hayır. Temizlik kiri ve tozu alır; fiziksel çizikler kalıcıdır. Ancak "çizik" sanılan çıtırtıların bir kısmı aslında kirdir ve temizlikle azalır.
İkinci el plak iğneye zarar verir mi?
Kirli bir plak iğnede birikinti yapar ve aşınmayı hızlandırabilir. İkinci el bir plağı ilk dinlemeden önce temizlemek hem plağı hem iğneyi korur.
Eğri plak düzeltilebilir mi?
Hafif eğrilikler bazen kontrollü ısı ve basınçla düzeltilebilir, ama yöntem risklidir ve plağı tamamen bozabilir. Belirgin eğriliği olan bir plağı "düzeltirim" diye almamak daha güvenlidir.
Kısaca
Plak ve kapak için ayrı not, ışık altında yüzey kontrolü, eğrilik, baskı bilgisi ve mümkünse dinleme. Bu beş adım ikinci el plakta sürprizlerin neredeyse tamamını önler.
Bunları da okuyun
- İlk Baskı Plak Nasıl Anlaşılır? Matrix, Runout ve Etiket Rehberi
- Plak Nasıl Saklanır? Eğrilme, Küf ve Kapak Hasarına Karşı Rehber
- Plak Koleksiyonuna Nereden Başlanır? Yeni Başlayanlar İçin Rehber
- Kondisyon Tablomuz: Goldmine Standartları
Kondisyonu Goldmine standardına göre tek tek belirtilmiş plaklar için tüm plaklarımıza ya da yeni gelenlere göz atın. Aradığınız plağı bulamazsanız bize yazın.
