Bir plağın ömrünü belirleyen şey ne kadar çalındığından çok nasıl saklandığıdır. Eğrilme, küf, halka izi ve dikiş açılması gibi hasarların neredeyse hepsi rafta, kutuda ya da arabanın bagajında oluşur. Bu yazıda koleksiyonunuzu uzun yıllar korumak için gereken saklama kurallarını topladık.
1. Plakları her zaman dik saklayın
Plakları üst üste yatay yığmak en yaygın ve en zararlı hatadır. Alttaki plaklar üsttekilerin ağırlığını taşır; zamanla eğrilir, kapaklarda halka izi ve ezilme oluşur.
- Plakları kitap gibi dik dizin.
- Çok sıkıştırmayın: plağı rahatça çekip çıkarabilmelisiniz. Sıkışık dizilen kapaklar sürtünmeyle aşınır.
- Çok gevşek de bırakmayın: eğik duran plaklar zamanla eğrilir. Raf yarı boşsa bir kitap desteği kullanın.
2. Doğru rafı seçin
Plaklar düşündüğünüzden ağırdır: kapağıyla birlikte bir LP yaklaşık 200–300 gram gelir, yüz plaklık bir raf bölümü 20–30 kilogramı bulabilir.
- Rafın iç yüksekliği ve derinliği en az 33 cm olmalı; 12 inç bir LP kapağı yaklaşık 31,5 cm'dir.
- Raf tablası ağırlık altında esnememeli; uzun açıklıklı ince raflardan kaçının.
- Bölmeli raflar plakların devrilmesini ve eğrilmesini önler.
3. Sıcaklık ve nem
Vinil ısıya, kâğıt kapak ise neme duyarlıdır. İdeal ortam yaklaşık 18–22 °C ve %45–50 bağıl nemdir. Ani değişimler, sabit ama ideal olmayan koşullardan daha zararlıdır.
- Doğrudan güneş alan pencere önlerinden, kalorifer, soba ve klima çıkışlarından uzak durun.
- Dış duvara bitişik raflar kışın nem yoğuşmasına açıktır.
- Bodrum ve çatı arası uzun süreli saklama için uygun değildir: biri nemli, diğeri sıcaktır.
- Yazın plakları araçta bırakmayın; kapalı bir araçta sıcaklık kısa sürede vinili eğecek seviyelere çıkabilir.
4. İç zarf: plağın ilk koruması
Kâğıt iç zarflar zamanla toz bırakır ve yüzeyde ince çizikler oluşturabilir. Daha iyi seçenekler:
- Antistatik (HDPE) iç zarf: Uygun fiyatlıdır, tozu ve statiği azaltır.
- Pirinç kâğıdı astarlı iç zarf: Kâğıt dış katman ve plastik astardan oluşur; plağı sarar, çizmez.
Orijinal baskılı iç zarf değerliyse atmayın: plağı yeni bir antistatik zarfa koyup orijinal zarfı kapağın içinde ayrıca saklayın.
5. Dış zarf: kapağın koruması
Kapakları polietilen (PE) ya da polipropilen (PP) şeffaf dış zarflarla koruyun. PVC zarflar zamanla kimyasal madde salıp kapağa yapışabilir; uzun süreli saklama için önerilmez.
Değerli plaklarda yaygın bir yöntem, plağı iç zarfıyla birlikte kapağın içine değil, kapağın arkasına, aynı dış zarfın içine koymaktır. Böylece kapakta halka izi ve dikiş açılması oluşmaz.
6. Jelatin (shrink) ambalaj
Yeni plaklar genellikle sıkı bir jelatinle gelir. Bu jelatin zamanla büzülerek kapağı bükebilir. Birçok koleksiyoncu jelatini yalnızca kapağın açılan kenarından keser ya da tamamen çıkarıp kapağı dış zarfa alır. Jelatin üzerindeki çıkartmayı korumak istiyorsanız sadece açılan kenarı kesmeniz yeterli.
7. Plağı pikapta bırakmayın
Dinleme bitince plağı hemen zarfına geri koyun. Tablada ya da masada açıkta bırakılan plak toz toplar, ışık ve ısıdan etkilenir. Dinleme dışında pikabın toz kapağını kapalı tutun.
8. Taşıma, kargo ve uzun süreli depolama
- Taşırken plakları kutuda dik yerleştirin; boşlukları doldurun ki kaymasınlar.
- Kargoda plağı kapağın dışında, ayrı zarfında gönderin; böylece kapağın dikişleri yolda açılmaz.
- Uzun süre depoya kaldıracaksanız karton yerine kapaklı plastik kutular kullanın ve kutuları yerden yükseltin.
Hasar ve önlem tablosu
| Hasar | Nedeni | Önlem |
|---|---|---|
| Eğrilme | Isı, yatay istif, eğik durma | Dik ve destekli saklama, ısı kaynaklarından uzak durma |
| Küf | Yüksek nem, havasız ortam | %45–50 nem, bodrum gibi nemli yerlerden kaçınma |
| Halka izi | Plağın kapak içinde sürtünmesi, sıkışık dizim | Dış zarf, plağı kapağın arkasında saklama |
| Dikiş açılması | Plağın kapakla taşınması, sıkıştırma | Kargoda ve rafta plağı kapağın dışında tutma |
| Yüzey çizikleri | Kâğıt iç zarf, açıkta bırakma | Antistatik iç zarf, dinleme sonrası hemen zarfa koyma |
Sık sorulan sorular
Plaklar yatay saklanabilir mi?
Kısa süreli ve birkaç plaklık bir yığın için büyük sorun olmaz, ama uzun süreli saklamada yatay istif eğrilmenin ve kapak hasarının en sık nedenidir. Plakları her zaman dik saklayın.
Plak kaç derecede eğrilir?
Kesin bir eşik plağın kalınlığına ve süreye bağlıdır. Doğrudan güneş altında, kapalı bir araçta ya da kaloriferin yanında birkaç saat bile eğrilmeye yetebilir. Plaklarınızı oda sıcaklığının belirgin üzerine çıkan yerlerde tutmayın.
45'likler nasıl saklanır?
Aynı kurallar geçerli: dik, destekli, iç ve dış zarflı. 7 inç ölçüsüne uygun kutular veya bölmeli raflar 45'liklerin devrilmesini ve kaybolmasını önler.
Eğrilmiş plak düzeltilir mi?
Hafif eğrilikler bazen kontrollü ısı ve basınçla düzeltilebilir, ama yöntem risklidir ve plağı tamamen bozabilir. Bu yüzden eğrilmeyi önlemek düzeltmekten çok daha kolaydır.
Kısaca
Dik ve destekli saklayın, 18–22 °C ve %45–50 nemde tutun, antistatik iç zarf ve PE/PP dış zarf kullanın, plağı dinleme sonrası hemen zarfına koyun. Bu dört alışkanlık eğrilme, küf ve kapak hasarının neredeyse hepsini önler.
Bunları da okuyun
- Plak Nasıl Temizlenir? Adım Adım Bakım Rehberi
- İkinci El Plak Alırken Nelere Bakılır? 9 Maddelik Kontrol Listesi
- Pikap İğnesi Ne Zaman Değiştirilir? Ömrü, Belirtileri ve Bakımı
- Plak Koleksiyonuna Nereden Başlanır? Yeni Başlayanlar İçin Rehber
Kondisyonu tek tek belirtilmiş plaklar için yeni gelenlere ya da tüm plaklarımıza göz atın.
