Plak toplamaya başlamak, dışarıdan bakıldığında basit görünür: bir pikap al, birkaç plak al, dinle. Pratikte ise ilk altı ay çoğu kişi için pahalı denemelerle geçer — yanlış ekipman, kondisyonu kötü plaklar, beğenilmeyen alımlar. Bu rehber, o altı ayı kısaltmak için yazıldı.
Önce ekipman mı, önce plak mı?
Kısa cevap: önce ekipman, ama mükemmeli beklemeden. Çünkü kötü bir pikap sadece kötü çalmaz, plaklarınıza kalıcı zarar verir. Özellikle seramik kartuşlu, izleme kuvveti ayarlanamayan valiz tipi çalarlardan uzak durun; bunlar oluk duvarına normalin birkaç katı basınç uygular.
Makul bir başlangıç seti şu üç parçadan oluşur: izleme kuvveti ve anti-skate ayarı yapılabilen bir pikap, değiştirilebilir iğneli bir MM kartuş ve phono girişi olan bir amfi (ya da ayrı bir phono preamp). Bu parçaların her birinin ne işe yaradığını plak çalar nasıl çalışır yazımızda anlattık.
Bütçeyi nasıl bölüştürmeli?
Yaygın bir hata, bütçenin tamamını pikaba yatırıp hoparlöre ve plaklara bir şey bırakmamak. Daha dengeli bir yaklaşım:
- Yaklaşık yarısı pikap ve kartuşa,
- üçte biri amfi ve hoparlöre,
- kalanı ilk plaklara ve bakım malzemesine (karbon fiber fırça, antistatik iç zarf, iğne fırçası).
Bakım malzemesi kalemi küçük görünür ama uzun vadede en çok para kazandıran kalemdir.
Yeni baskı mı, ikinci el mi?
İkisinin de yeri var:
- Yeni baskılar kondisyon riski taşımaz, ama fiyatları yüksektir ve her albüm yeniden basılmaz. Ayrıca tüm yeniden basımlar iyi masterlanmaz.
- İkinci el plaklar hem çok daha geniş bir repertuvar hem de ciddi fiyat avantajı sunar. Karşılığında kondisyonu okumayı öğrenmeniz gerekir.
Başlangıçta ikinci el, satıcının kondisyonu açıkça belirttiği yerlerden alınırsa çok daha mantıklıdır. Arşivimizdeki her kaydın medya ve kapak kondisyonu ayrı ayrı yazılıdır. Aynı albümün iki baskısı arasındaki fiyat farkının nereden geldiğini merak ediyorsanız plak fiyatlarını belirleyen 7 faktör yazımıza bakın.
Kondisyon notlarını okumayı öğrenin
İkinci el plak alırken en kritik beceri bu. NM, VG+, VG gibi kısaltmalar Goldmine standardına dayanır ve her biri çok somut bir şeyi ifade eder. Örneğin VG+ bir plakta hafif yüzey çizikleri ve seyrek çıtırtı beklenir; VG'de ise çalma boyunca duyulabilir arka plan sesi normaldir.
Medya ve kapak kondisyonunun ayrı derecelendiğine dikkat edin: “NM / VG” ifadesi plağın çok temiz, kapağın ise yıpranmış olduğunu söyler. Dinlemek için alıyorsanız medya kondisyonu, koleksiyon için alıyorsanız ikisi birden önemlidir.
Tüm derecelerin ayrıntılı açıklaması için kondisyon tablomuza bakın.
Hangi türden başlamalı?
En sağlıklı cevap: zaten dinlediğiniz müzikten. Plak toplamak yeni bir müzik zevki edinmek değil, var olan zevkinizi fiziksel hale getirmektir. Yine de bazı türler plak formatından daha çok kazançlı çıkar — analog kaydedilmiş, dinamik aralığı geniş kayıtlar:
- Jazz — çoğu klasik kayıt analog bantta yapıldı, plakta duyulan fark en belirgin türlerden biri. Nereden başlanacağını caz başlangıç rehberimizde anlattık.
- Funk / Soul — bas ve davulun fiziksel ağırlığı plakta başka türlü duyuluyor.
- Rock — en geniş ikinci el arzı olan tür; başlangıç için en uygun fiyatlar burada.
- Türkçe plaklar — Anadolu rock ve Türk psychedelic kayıtları hem koleksiyon değeri hem de bulunabilirlik açısından ayrı bir dosya.
- Klasik — ikinci elde en uygun fiyatlı kategori; çok az parayla çok iyi kayıtlara ulaşılabilir.
- Electronic, Blues, Latin ve Reggae — dar ama derin arşivler.
Format seçimi: LP, 45'lik, kaset, CD
Koleksiyon sadece 33 devir LP'den ibaret değil:
- LP (33 rpm): Standart albüm formatı. Plak arşivimiz ağırlıklı olarak burada.
- 45'lik single: Daha kısa, daha ucuz ve çoğu zaman daha yüksek kayıt seviyesine sahip. Belirli bir şarkının peşindeyseniz en ekonomik yol.
- Kaset: Son yıllarda ciddi bir geri dönüş yaşıyor; taşınabilirlik ve fiyat avantajı var.
- CD: Özellikle 80'ler ve sonrası dijital kayıtlarda hem daha sessiz hem çok daha ucuz.
Yeni başlayanların en sık yaptığı sekiz hata
- Valiz tipi çalarla başlamak. Plaklara verdiği zarar, tasarruf edilen paradan pahalıya gelir.
- Kondisyonu okumadan sipariş vermek. “Ucuzmuş” diye alınan G+ plak genelde bir kez dinlenip rafa kaldırılır.
- Sadece popüler başlıkları kovalamak. Aynı albümün en pahalı baskısını ararken, çok daha ilginç ve ucuz kayıtları kaçırırsınız.
- Kağıt iç zarfları değiştirmemek. Kağıt zarf zamanla yüzeyi çizer; antistatik zarf en ucuz sigortadır.
- Plakları yatay istiflemek. Alttakiler eğrilir, kapaklar ezilir. Daima dik saklayın.
- Temizliği ihmal etmek. Çıtırtıların çoğu çizik değil kirdir — bkz. plak temizliği rehberi.
- İğneyi ömür boyu kullanmak. Aşınmış iğne tüm koleksiyonu aşındırır — bkz. pikap iğnesi rehberi.
- Bir seferde çok sayıda plak almak. Yirmi plak alan kişi genelde üçünü dinler. Azar azar alın, her birini gerçekten dinleyin.
Sık sorulan sorular
Plak koleksiyonuna başlamak pahalı mı?
Başlangıç ekipmanı tek seferlik bir masraf; asıl değişken kalem plaklardır. İkinci el klasik müzik, folk ve bazı pop baskıları çok uygun fiyatlıdır. Arşivde düşük fiyatlı ama müzikal olarak güçlü çok sayıda kayıt bulunur.
İlk kez plak alırken kaç tane almalıyım?
Beş-altı plakla başlayın. Gerçekten sık dinlediğiniz albümlerden seçin; formatı sevip sevmediğinizi bilmeden büyük bir alım yapmayın.
İkinci el plak hijyenik mi?
Doğru temizlendiğinde evet. Koleksiyonunuza katılan her ikinci el plağı ilk dinlemeden önce bir kez ıslak temizlemek hem hijyen hem ses kalitesi açısından iyi bir alışkanlıktır.
Plak CD'den daha mı iyi ses verir?
“Daha iyi” değil, farklı. Plak analog bir ortam; ölçülebilir gürültü tabanı CD'den yüksektir. Ancak özellikle 60'lar-70'ler kayıtlarında plak baskısı çoğu zaman dijital yeniden yayınlardan daha az sıkıştırılmıştır ve daha geniş dinamik aralık sunar. Farkın büyük bölümü formatın kendisinden değil masteringden gelir.
Nadir plak nasıl anlaşılır?
Katalog numarası, matris/runout kodları, baskı ülkesi ve etiket varyasyonu belirleyicidir. Aynı albümün ilk baskısıyla 80'ler yeniden basımı arasında ciddi değer farkı olabilir. Ürün sayfalarımızda bu teknik bilgileri Discogs arşiviyle eşleştirilmiş halde bulabilirsiniz.
Nereden başlamalı?
En kolay başlangıç noktası Camel'ın Seçtikleri seçkisi; ekibimizin arşivden ayırdığı, fiyat-değer dengesi güçlü kayıtlardan oluşuyor. Daha geniş bakmak isterseniz yeni gelenler sayfası sürekli güncelleniyor.
