Anadolu rock, 1960'ların sonundan 1970'lerin sonuna uzanan dönemde Türkiye'de türkülerin ve halk müziği ezgilerinin elektrik gitar, bas ve davulla buluştuğu müzik. Bugün dünyanın dört bir yanındaki koleksiyoncuların peşine düştüğü bir arşiv; ama ilk kez yaklaşan biri için nereden başlanacağı belirsiz. Bu yazı bir “en iyiler” listesi değil, kaybolmadan ilerlemeniz için bir harita.
Kısa bir tarih
Altın Mikrofon yılları (1965–1968)
Hürriyet gazetesinin düzenlediği Altın Mikrofon yarışması, Anadolu rock'ın çıkış hikâyesinde sık anılan bir dönüm noktası. Yarışma, batı enstrümanlarıyla çalan genç grupların ülke çapında görünür olduğu bir sahne oldu. 1967'de Cem Karaca ve Apaşlar “Emrah” ile ikinci oldu; Edip Akbayram, Moğollar ve Silüetler de bu yarışmayla tanınan isimler arasında.
Moğollar ve dünyaya açılış
Moğollar, 1971'de Paris'te kaydettiği Danses et Rythmes de la Turquie d'Hier à Aujourd'hui albümüyle Fransa'daki Académie Charles Cros'un Grand Prix du Disque ödülünü aldı. Albüm Türkiye'de Anadolu Pop adıyla yayımlandı. Bu ödül, türün yurt dışında ciddiye alınmasının erken işaretlerinden biri oldu.
70'ler: 45'likten albüme
Dönemin ana formatı 45'likti; şarkıların çoğu önce tekli olarak çıktı, LP'ler sonradan ve sınırlı sayıda geldi. Erkin Koray'ın 1973'te çıkan ilk LP'si bile 45'liklerden derlenmiş bir toplamaydı. 1974'te Doğan Plakçılık'tan çıkan Elektronik Türküler ise psychedelic ve progresif rock'ı geleneksel ezgilerle birleştiren, uluslararası alanda en çok bilinen Anadolu rock albümlerinden biri.
Başlangıç için isimler
- Erkin Koray — Türün öncülerinden. Elektrik gitarla türkü yorumlarının ve psychedelic sesin en net örnekleri onda.
- Cem Karaca — Apaşlar, Kardaşlar, Moğollar ve Dervişan ile geçen dönemleri; güçlü vokali ve sözleriyle türün en tanınan seslerinden.
- Barış Manço — Kurtalan Ekspres'le yaptığı kayıtlar rock ile Anadolu ezgilerini geniş kitlelere taşıdı.
- Moğollar — Enstrümantal ağırlıklı, deneysel; türün en “orkestral” yüzü.
- Selda Bağcan — Halk müziği kökenli, sözleriyle güçlü; elektrik düzenlemeli kayıtları bugün çok aranıyor.
- Fikret Kızılok — Daha akustik, şarkı yazarı odaklı bir damar.
- 3 Hürel — Hürel kardeşlerin gitar ağırlıklı, sert ve psychedelic sesi.
- Mazhar ve Fuat, Ersen, Edip Akbayram — Türün 45'lik arşivinin en zengin köşelerinden.
Stoktaki örneklerden birkaçı: Erkin Koray – 2, Selda – 40 Yılın 40 Şarkısı, Hardal – Nereden Nereye! ve Ersen – Dünden Bugüne. Çoğu kayıt tek adet olduğu için güncel liste Anadolu Rock & Psych koleksiyonumuzda.
Orijinal baskı mı, yeniden basım mı?
Anadolu rock'ın orijinal baskıları, özellikle 45'likler, az sayıda basıldı ve yoğun dinlendi. Bu yüzden iyi kondisyonlu bir orijinal bulmak zor, fiyatlar da buna göre yüksek: nadir bir 45'lik bugün birkaç bin liradan on binlerce liraya çıkabiliyor.
Öte yandan son yıllarda Türkiye'de ve yurt dışında pek çok kayıt yeniden basıldı. Pratik bir kural:
- Dinlemek için: İyi masterlanmış bir yeniden basım hem uygun fiyatlı hem de sessiz bir yüzey sunar.
- Koleksiyon için: Orijinal baskı; etiket, katalog numarası ve kılıf detaylarıyla birlikte değerlendirilir.
İkisini ayırt etmek için ilk baskı rehberimize, fiyat farklarının nedenleri için plak fiyatları yazımıza bakabilirsiniz.
Bugünün Anadolu rock'ı
Türün etkisi bugün de sürüyor. Amsterdam merkezli Altın Gün gibi gruplar Anadolu rock repertuvarını yeni kuşaklara taşırken, derleme plaklar unutulmuş 45'likleri yeniden gün ışığına çıkarıyor. Yeni dinleyiciler için bu derlemeler, tek tek orijinal aramaya başlamadan önce iyi bir harita işlevi görüyor.
Sık sorulan sorular
Anadolu rock nedir?
1960'ların sonu ve 1970'lerde Türkiye'de türkülerin ve halk müziği ezgilerinin rock, psychedelic ve progresif rock'la birleştiği müzik türü. Elektrik gitar ile bağlama gibi enstrümanları bir araya getirir.
Anadolu rock dinlemeye hangi plakla başlanmalı?
Tek bir plak seçilecekse bir derlemeyle başlamak en kolayı; türün farklı seslerini tek plakta duyarsınız. Sonrasında en çok sevdiğiniz sanatçının albümlerine geçebilirsiniz.
Anadolu rock plakları neden pahalı?
Orijinal baskılar az sayıda basıldı, çok çalındı ve son yıllarda yurt içi ve yurt dışından gelen koleksiyoncu talebi arttı. Yeniden basımlar ise çok daha uygun fiyatlıdır.
45'lik mi LP mi toplamalıyım?
Dönemin pek çok şarkısı ilk olarak yalnızca 45'lik olarak yayımlandı; türü derinlemesine toplamak isteyenler için 45'likler kaçınılmaz. Ayrıntılar Türkçe 45'lik rehberimizde.
Devamı için
Komşu raflar da en az bu kadar verimli: Türkçe müzik, Türk halk & özgün ve Prog, Psych & Kraut. Plak koleksiyonuna yeni başlıyorsanız başlangıç rehberimize, caz tarafını merak ediyorsanız caz rehberimize bakabilirsiniz.
